Hipoteka przymusowa po ogłoszeniu upadłości – kiedy wpis podlega wykreśleniu?
Hipoteka jest jednym z najmocniejszych sposobów zabezpieczenia wierzytelności. Daje wierzycielowi możliwość uzyskania zaspokojenia z nieruchomości z pierwszeństwem przed wierzycielami, których należności nie zostały zabezpieczone rzeczowo.
Nie oznacza to jednak, że każda hipoteka wpisana do księgi wieczystej będzie skuteczna w postępowaniu upadłościowym. Szczególne ograniczenia dotyczą hipoteki przymusowej ustanawianej w czasie, gdy wobec właściciela nieruchomości toczy się już postępowanie upadłościowe.
W niektórych przypadkach hipoteka wpisana do działu IV księgi wieczystej po ogłoszeniu upadłości powinna zostać wykreślona.
Czym jest hipoteka przymusowa?
Hipoteka przymusowa pozwala wierzycielowi zabezpieczyć należność na nieruchomości dłużnika bez konieczności uzyskania zgody właściciela. Jej podstawą może być między innymi tytuł wykonawczy albo określona decyzja administracyjna.
Z tego instrumentu korzystają nie tylko wierzyciele prywatni. Hipoteki przymusowe mogą zabezpieczać również zaległości podatkowe oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Dla wierzyciela wpis hipoteki ma duże znaczenie, ponieważ ważnie ustanowione zabezpieczenie wpływa na kolejność otrzymywania środków ze sprzedaży nieruchomości. W postępowaniu upadłościowym wierzytelności zabezpieczone hipoteką są co do zasady zaspokajane z sumy uzyskanej z likwidacji obciążonego składnika, według przysługującego im pierwszeństwa.
Czy po ogłoszeniu upadłości można wpisać hipotekę?
Prawo upadłościowe wprowadza zasadę, zgodnie z którą po ogłoszeniu upadłości nie można obciążać składników masy upadłości hipoteką w celu zabezpieczenia wierzytelności powstałej przed ogłoszeniem upadłości.
Jeszcze wyraźniejszy zakaz dotyczy hipoteki przymusowej. Zgodnie z art. 81 ust. 1a Prawa upadłościowego po ogłoszeniu upadłości nie można ustanowić na składnikach masy upadłości hipoteki przymusowej ani zastawu skarbowego. Zakaz obowiązuje również wtedy, gdy zabezpieczana wierzytelność powstała już po ogłoszeniu upadłości.
Oznacza to, że po ogłoszeniu upadłości wierzyciele nie mogą poprawiać swojej pozycji kosztem pozostałych uczestników postępowania poprzez uzyskiwanie nowych hipotek przymusowych na majątku wchodzącym do masy upadłości.
Samo złożenie wniosku przed upadłością może nie wystarczyć
W sprawach dotyczących hipotek należy odróżnić trzy daty:
dzień złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości;
dzień złożenia wniosku o wpis hipoteki do księgi wieczystej;
dzień faktycznego dokonania wpisu hipoteki.
Rozróżnienie tych dat jest szczególnie ważne, ponieważ postępowanie wieczystoksięgowe może trwać wiele tygodni lub miesięcy. Zdarza się więc, że wniosek o wpis zostaje złożony przed ogłoszeniem upadłości, ale sąd dokonuje wpisu dopiero po jej ogłoszeniu.
W odniesieniu do hipoteki przymusowej punktem wyjścia jest zakaz wynikający z art. 81 ust. 1a Prawa upadłościowego. Sam fakt, że wierzyciel wcześniej złożył wniosek, nie powinien być automatycznie utożsamiany ze skutecznym ustanowieniem hipoteki.
Na czym polega reguła sześciu miesięcy?
Art. 81 ust. 2 Prawa upadłościowego przewiduje wyjątek dotyczący wniosku o wpis hipoteki złożonego co najmniej sześć miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
Ważne jest właściwe obliczenie tego okresu. Ustawodawca nie odnosi sześciu miesięcy do daty wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Datą graniczną jest dzień, w którym został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości.
Przykładowo, jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości złożono 30 września, to dla oceny sześciomiesięcznego okresu znaczenie będzie miało to, czy wniosek hipoteczny wpłynął do sądu co najmniej sześć miesięcy wcześniej.
Co się dzieje z hipoteką wpisaną z naruszeniem prawa?
Jeżeli wpis w księdze wieczystej został dokonany z naruszeniem art. 81 Prawa upadłościowego, podlega wykreśleniu z urzędu.
Podstawą wykreślenia jest postanowienie sędziego-komisarza stwierdzające niedopuszczalność wpisu. Po uzyskaniu takiego postanowienia sąd wieczystoksięgowy powinien usunąć zakwestionowane obciążenie z księgi wieczystej. Na postanowienie sędziego-komisarza stwierdzające niedopuszczalność wpisu przysługuje zażalenie.
W praktyce syndyk albo inny zainteresowany uczestnik postępowania powinien zwrócić uwagę sędziego-komisarza na wpis dokonany po ogłoszeniu upadłości i przedstawić dokumenty pozwalające porównać wszystkie istotne daty.
Jak sprawdzić, czy hipoteka powinna zostać wykreślona?
Analiza powinna obejmować przynajmniej:
aktualną treść działu IV księgi wieczystej;
numer dziennika wieczystoksięgowego;
datę i godzinę wpływu wniosku o wpis;
datę i godzinę dokonania wpisu;
dokument stanowiący podstawę wpisu;
datę powstania zabezpieczanej wierzytelności;
datę złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości;
datę ogłoszenia upadłości;
treść obwieszczenia zamieszczonego w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.
Nie należy ograniczać się do sprawdzenia samej daty wydania tytułu wykonawczego albo decyzji administracyjnej. O wyniku sprawy mogą przesądzić daty czynności dokonanych w dwóch różnych postępowaniach: upadłościowym i wieczystoksięgowym.
Przykład: dwie hipoteki wpisane kilka dni po ogłoszeniu upadłości
Wyobraźmy sobie następującą sytuację.
Wniosek o ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy został złożony jesienią. Kilka miesięcy później wierzyciel publicznoprawny wystąpił o wpis dwóch hipotek przymusowych zabezpieczających zaległości przedsiębiorcy. Następnie sąd ogłosił upadłość dłużnika, a już kilka dni po ogłoszeniu upadłości sąd wieczystoksięgowy dokonał obu wpisów.
W takim przypadku należy sprawdzić przede wszystkim:
czy nieruchomość weszła do masy upadłości;
czy wpisy miały charakter hipotek przymusowych;
czy zostały dokonane po ogłoszeniu upadłości;
kiedy złożono wniosek o ogłoszenie upadłości;
kiedy wpłynęły wnioski wieczystoksięgowe;
czy zachodzą podstawy do wydania postanowienia na podstawie art. 82 Prawa upadłościowego.
Samo ujawnienie hipoteki w księdze wieczystej nie kończy więc analizy. Wpis może zostać zakwestionowany, jeżeli został dokonany wbrew bezwzględnym przepisom Prawa upadłościowego.
Czy każda hipoteka wygasa po ogłoszeniu upadłości?
Nie. Należy odróżnić hipotekę istniejącą prawidłowo przed ogłoszeniem upadłości od hipoteki ustanowionej z naruszeniem zakazu po ogłoszeniu upadłości.
Ogłoszenie upadłości nie powoduje automatycznego pominięcia wszystkich wcześniejszych zabezpieczeń hipotecznych. Wierzyciel posiadający skuteczną hipotekę może uczestniczyć w podziale środków uzyskanych ze sprzedaży obciążonej nieruchomości. O kolejności zaspokojenia decyduje pierwszeństwo przysługujące poszczególnym prawom.
Dopiero sprzedaż nieruchomości przez syndyka wywołuje co do zasady skutki sprzedaży egzekucyjnej. Obciążenia wygasają, a w ich miejsce wierzyciel uzyskuje prawo do zaspokojenia z ceny sprzedaży na zasadach określonych w Prawie upadłościowym.
Czy wierzyciel powinien spieszyć się z ustanowieniem hipoteki?
Wierzyciel nie powinien odkładać decyzji o zabezpieczeniu należności do momentu, w którym niewypłacalność dłużnika stanie się oczywista.
Złożenie wniosku w ostatniej chwili nie daje gwarancji, że wierzyciel uzyska skuteczne zabezpieczenie. Jeżeli w międzyczasie zostanie ogłoszona upadłość, późniejszy wpis może podlegać zakwestionowaniu i wykreśleniu.
Nie oznacza to jednak, że każdą sytuację należy sprowadzać do prostego hasła: „kto pierwszy złoży wniosek, ten wygrywa”. Konieczne jest uwzględnienie między innymi rodzaju hipoteki, daty złożenia wniosku upadłościowego oraz sześciomiesięcznego okresu wskazanego w art. 81 ust. 2 Prawa upadłościowego.
Zabezpieczenie wierzytelności powinno być elementem zaplanowanej polityki kredytowej i windykacyjnej przedsiębiorstwa, a nie wyłącznie reakcją podejmowaną po uzyskaniu informacji o niewypłacalności kontrahenta.
Co powinien zrobić syndyk po otrzymaniu zawiadomienia o wpisie?
Po otrzymaniu zawiadomienia z sądu wieczystoksięgowego syndyk powinien niezwłocznie:
sprawdzić treść wpisu i dokumenty stanowiące jego podstawę;
porównać datę wpisu z datą ogłoszenia upadłości;
ustalić datę wpływu wniosku hipotecznego;
zweryfikować datę złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości;
rozważyć skierowanie sprawy do sędziego-komisarza w trybie art. 82 Prawa upadłościowego;
przeanalizować możliwość wniesienia środka zaskarżenia w postępowaniu wieczystoksięgowym.
Zawiadomienia o wpisie nie należy odkładać do akt bez przeprowadzenia analizy. Terminy związane ze środkami zaskarżenia są krótkie i powinny być każdorazowo sprawdzone na podstawie pouczenia zawartego w otrzymanym orzeczeniu.
Pomoc kancelarii Fresh Start
Kancelaria Fresh Start Upadłości i Restrukturyzacje pomaga syndykom, przedsiębiorcom i wierzycielom w sprawach dotyczących zabezpieczeń rzeczowych oraz ich skuteczności w postępowaniu upadłościowym.
W ramach analizy możemy między innymi:
zweryfikować treść księgi wieczystej;
porównać daty postępowań upadłościowego i wieczystoksięgowego;
ocenić dopuszczalność wpisu hipoteki;
przygotować wniosek do sędziego-komisarza;
sporządzić środek zaskarżenia dotyczący wpisu;
ocenić pozycję wierzyciela hipotecznego w planie podziału.
W przypadku otrzymania zawiadomienia o wpisie hipoteki już po ogłoszeniu upadłości warto przeprowadzić analizę niezwłocznie. To, że obciążenie zostało ujawnione w dziale IV księgi wieczystej, nie zawsze oznacza, że będzie skuteczne wobec masy upadłości.
FAQ
Czy można wpisać hipotekę przymusową po ogłoszeniu upadłości?
Co do zasady nie. Art. 81 ust. 1a Prawa upadłościowego zakazuje ustanawiania hipoteki przymusowej na składnikach masy upadłości po ogłoszeniu upadłości.
Czy wniosek o hipotekę złożony przed upadłością wystarczy?
Nie zawsze. Trzeba przeanalizować rodzaj hipoteki, datę dokonania wpisu oraz relację między datą wniosku hipotecznego i datą złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
Od jakiej daty liczy się sześć miesięcy?
Okres wskazany w art. 81 ust. 2 liczy się w odniesieniu do dnia złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, a nie od daty wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości.
Kto może doprowadzić do wykreślenia wpisu?
Podstawą wykreślenia jest postanowienie sędziego-komisarza stwierdzające niedopuszczalność wpisu. Następnie wpis jest usuwany z księgi wieczystej.
Czy wcześniejsza hipoteka przestaje obowiązywać po ogłoszeniu upadłości?
Nie automatycznie. Prawidłowo ustanowiona hipoteka wpływa na sposób zaspokojenia wierzyciela z ceny uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości.
